Podręcznik jest pracą zespołową lekarzy pracujących w Centralnym Szpitalu Klinicznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego pod kierunkiem prof. Ryszardy Chazan. Pani Profesor jest aktualnie równocześnie Przewodniczącą Komisji Chorób Układu Oddechowego Komitetu Patofizjologii Klinicznej PAN. Wiedza i doświadczenie kliniczne pani Profesor jako Redaktora oraz kompetencje Zespołu zdecydowały o tym, że powstał podręcznik obejmujący wszystkie ważne aspekty chorób oddychania – od metod ich rozpoznawania i leczenia do profilaktyki i rehabilitacji. Szczegółowo opisano w nim wybrane jednostki chorobowe, a zakres przekazu edukacyjnego jest znacznie szerszy od zapowiadanego w tytule (…w praktyce lekarza opieki podstawowej), co jest uzasadnione społecznym znaczeniem chorób oddychania.

Lekarze praktycy otrzymują podręcznik, który daje podstawy do racjonalnych decyzji wobec chorych z problemami oddychania. Ma to szczególne znaczenie, gdy praktyka lekarska nakierowana jest na zdefiniowaną grupę pacjentów. Czytelnik otrzymuje między innymi informacje o roli białek ostrej fazy i badań serologicznych w rozpoznawaniu zapaleń płuc i za ich pośrednictwem wskazania do antybiotykoterapii.

Podejmując współpracę ze specjalistą chorób płuc, lekarz opieki podstawowej otrzymuje w podręczniku informacje o metodach rozpoznawania niedoboru alfa1-antytrypsyny, znaczeniu diagnostyki mikrobiologicznej, wykorzystaniu badań czynnościowych, wskazaniach do badań endoskopowych i ich możliwości diagnostycznych w połączeniu z badaniami patomorfologicznymi oraz roli badań izotopowych, takich jak scyntygrafia i pozytronowa tomografia emisyjna, w rozpoznawaniu chorób oddychania.

Główną część podręcznika stanowią rozdziały poświęcone wybranym jednostkom chorobowym, z których astma, zapalenie oskrzeli i przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) oraz zapalenie płuc są wyczerpująco opisane. Ten opis jest bardzo dobrym źródłem aktualnej wiedzy zarówno dla lekarzy opieki podstawowej, którzy leczą większość takich chorych, jak i dla innych specjalistów.

Interesujący jest rozdział na temat obturacyjnego bezdechu podczas snu (OBS) i mimo, że rozpoznawanie i leczenie choroby pozostaje domeną pneumonologów, to szersza znajomość tego problemu zdrowotnego jest bardzo ważna, ponieważ ta choroba jest niezależnym czynnikiem ryzyka innych chorób prowadzących do przedwczesnego zgonu. Podobne znaczenie mają gruźlica i inne mykobakteriozy, nowotwory płuc, choroby opłucnej, zatorowatość płucna, śródmiąższowe i zawodowe choroby płuc oraz płucne odczyny polekowe. Te choroby zostały opisane w sposób, który pozwoli lekarzowi opieki podstawowej na profesjonalną współpracę z pneumonologiem. Wczesne rozpoznanie wymienionych chorób zależy od czujności diagnostycznej lekarzy opieki podstawowej. Tą czujność rozbudza wiedza o chorobach oddychania.

Pojęcie „chorób oddychania” jest bliższe prawdy o tych chorobach niż zawężone pojęcie „chorób układu oddechowego”, dlatego używam w recenzji tego określenia. W końcu wszystkie choroby układu oddechowego (i ponadto inne) mogą spowodować zaburzenia oddychania, czyli niewydolność oddechową. Rozdział jej poświęcony dostarcza informacje o kryteriach rozpoznania i podziału niewydolności oraz wskazuje na metody leczenia w zależności od jej charakteru. W kontekście możliwości leczenia ma to duże znaczenie. Tlenoterapii hipoksemicznej niewydolności oddychania poświęcono odrębny rozdział.

W III części podręcznika lekarze opieki podstawowej znajdą informacje dotyczące wybranych metod terapeutycznych. Prof. Ryszarda Chazan, redaktor podręcznika, jest w tej części autorem siedmiu rozdziałów. Zawierają one bardzo wyczerpujące omówienie leczenia przeciwinfekcyjnego oraz opisują inne leki stosowane w chorobach oddychania: glikokortykosteoidy wziewne, beta2-mimetyki, cholinolityki i metyloksantyny. Ponadto opisano leczenie łączone i nowe kierunki w farmakoterapii astmy. Zakres informacji wykracza znacznie poza wiedzę praktyczną, a część teoretyczna tworzy bardzo dobrą podstawę dla zrozumienia stosowanych opcji terapeutycznych w obturacyjnych chorobach płuc. Metody niefarmakologicznego leczenia chorób oddychania oraz odzwyczajania od palenia tytoniu i rehabilitacja stanowią dopełnienie podręcznika.

Podręcznik Choroby układu oddechowego w praktyce lekarza opieki podstawowej jest bardzo dobrym źródłem wiedzy specjalistycznej dla szerokiego kręgu lekarzy.