Projekt śmigłowca dla LPR realizowany był w kilku krajach: w Niemczech – w zakresie produkcji śmigłowca i symulatora lotów, w Szwajcarii – w zakresie produkcji kabiny medycznej i w Hiszpanii – w zakresie stworzenia oprogramowania informatycznego do symulatora lotów. Zgodnie z zapisami umowy i harmonogramem dostaw śmigłowców do końca 2009 roku do kraju dostarczono 6 maszyn, a do połowy grudnia 2010 roku dostarczonych zostanie kolejnych 17 maszyn.

EC 135 to lekki, dwusilnikowy śmigłowiec, spełniający wszystkie wymogi obowiązujących w Polsce i na świecie przepisów lotniczych. Jego seryjna produkcja rozpoczęła się w 1996 roku, a do tej pory taśmę produkcyjną opuściło już ponad 800 egzemplarzy tej maszyny. Wyposażony jest w dwa silniki Pratt & Whitney Canada PW206B o mocy 473 kW (634 KM) każdy oraz system FADEC, czyli Full Authority Digital Engine Control (całkowicie autonomiczny cyfrowy system sterowania silnikiem). Posiada podwozie płozowe oraz fenestron – wielopłatowy wentylator zabudowany w stateczniku pionowym, który zastąpił klasyczne śmigiełko ogonowe. To rozwiązanie w ratownictwie lotniczym jest o tyle istotne, że w sposób zasadniczy podnosi bezpieczeństwo pracy osób znajdujących się wokół śmigłowca z włączonym zespołem napędowym. Na uwagę zasługuje również zamontowana na lewej burcie śmigłowca belka, która umożliwia realizację tzw. technik wysokościowych, czyli desantu ratownika z pokładu śmigłowca w trudno dostępnym terenie do pacjenta, oraz pod
czepienie noszy i przeniesienie ich w miejsce, gdzie możliwe jest lądowanie maszyny i załadunek pacjenta na pokład śmigłowca. Prędkość maksymalna śmigłowca EC 135 wynosi 259 km/h, a prędkość przelotowa 230-240 km/h (prędkość przelotowa śmigłowca Mi-2 plus używanego dotychczas przez LPR wynosi 180 km/h).  

Śmigłowiec ten może wykonywać operacje VFR, czyli z widocznością ziemi, oraz IFR (Instrumental Flight Rulet) – loty według wskazań przyrządów, w załodze jedno- i dwuosobowej w dzień i w nocy (na śmigłowcu Mi-2 plus wykonywano operacje jedynie w dzień). Zasięg operacyjny śmigłowca z załogą i pacjentem na pokładzie w konfiguracji dla Lotniczego Pogotowia Ratunkowego wynosi: w lotach IFR – 350 km, natomiast w lotach VFR – 445 km.

Śmigłowiec EC 135 posiada bardzo nowoczesne wyposażenie awioniczne, które stanowią między innymi: urządzenie ostrzegające o zbliżaniu się innych statków powietrznych, autopilot oraz radar pogodowy, który umożliwia ominięcie niekorzystnych warunków pogodowych podczas wykonywania lotu, FMS (Flight Management System) CMA 9000 zintegrowany z moving map, GPS, ELT oraz EVS, czyli system wspierający nawigację wizualną w warunkach nocnych, działający podobnie do noktowizora, który poprzez kamerę zainstalowaną pod śmigłowcem pozwala na zobrazowanie monochromatyczne terenu pod i przed lecącym śmigłowcem. Te zamontowane na pokładzie śmigłowca EC 135 urządzenia awioniczne skonfigurowane zostały w oparciu o zapisy specyfikacji przygotowanej przez komisję przetargową i aktualnie czynią tę maszynę najlepiej na świecie wyposażonym śmigłowcem tej klasy wagowej.

Kluczowym jednak elementem nowych śmigłowców zakupionych dla LPR jest ich kabina medyczna, która pomimo mniejszych w stosunku do śmigłowca Mi-2 plus rozmiarów, umożliwia realizowanie wszelkich niezbędnych zabiegów medycznych podczas transportu pacjenta. Umożliwia również – co jest rozwiązaniem unikalnym w śmigłowcach tej klasy –  przejście ratownika (który jest w czasie lotu również członkiem załogi) z kabiny pilotów do kabiny medycznej w sytuacji, kiedy jego obecność jest niezbędna dla lekarza podczas lotu.

Zaplanowanie i właściwe skonfigurowanie oraz rozmieszczenie sprzętu medycznego i innych elementów stanowiących wyposażenie kabiny medycznej śmigłowca było przedsięwzięciem niełatwym do zrealizowania. Opisanie tego obszaru śmigłowca w specyfikacji istotnych warunków zamówienia w sytuacji kiedy nie było wiadomo, który śmigłowiec zostanie wybrany w procedurze przetargowej, stanowiło nie lada wyzwanie dla zespołu ekspertów. W pierwszej kolejności szczegółowo przeanalizowano ponad 40 000 misji wykonanych przez załogi śmigłowców ratowniczych w okresie istnienia Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Znaczącą przewagę wśród tych misji stanowiły loty do wypadków i nagłych zachorowań, a tylko około 25-30% (w kolejnych latach ta procentowa relacja ulegała zmianie) stanowiły transporty międzyszpitalne. Ta analiza wykazała podstawowe potrzeby zespołu medycznego śmigłowca.

Doświadczenie wynikające z eksploatacji zakupionego w 2001 roku sprzętu medycznego do śmigłowców Mi-2 plus pozwoliło również na określenie przydatności danego typu sprzętu w specyficznej działalności Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Zwrócono uwagę na istotne dla pracy zespołu medycznego walory sprzętu takie jak: masa własna, uniwersalność, niezawodność (rozumiana w ujęciu technicznym) i możliwość pełnego monitorowania parametrów życiowych pacjenta. Wnioskiem, który wynikał ze zdobytego przez lata doświadczenia, było zmniejszenie liczby sprzętu medycznego na poczet sprzętu wielofunkcyjnego, co ma ogromne znaczenie przy dwuosobowej załodze medycznej składającej się z lekarza i ratownika medycznego (defibrylator z pełną opcją monitorowania parametrów życiowych zastąpił używany wcześniej kardiomonitor i pulsoksymetr).

Analizie poddano również komfort pracy przy pacjencie zespołu medycznego w użytkowanych przez LPR śmigłowcach Mi-2 plus i Agusta A 109 pod kątem niezbędnej przestrzeni oraz zwrócono uwagę na występujące ograniczenia. Na podstawie szczegółowych analiz wykazano, że najbardziej krytycznymi czynnościami na pokładzie śmigłowca w typowej misji ratunkowej może być resuscytacja krążeniowo-oddechowa (RKO) oraz zabieg intubacji dotchawiczej. W naukowym spojrzeniu na problem i opracowaniu dokładnych parametrów niezbędnej nad pacjentem przestrzeni do RKO bardzo pomocne było opracowanie z dziedziny ergonomii wykonane na zlecenie Ministerstwa Zdrowia w Laboratorium Ergonomii Politechniki Wrocławskiej przez zespół prof. nadzw. Jerzego Grobelnego. RKO oraz zabieg intubacji dotchawiczej poddano analizie ergonomicznej polegającej na wyznaczeniu odpowiedniej dla poszczególnych części ciała zarówno pacjenta, jak i członków zespołu medycznego przestrzeni. Przyjęto, że załogę medyczną stanowią  – zgodnie z językiem ergonomii – oso
by dorosłe należące do europejskiej populacji. Nie różnicowano w wymienionym badaniu płci ratowników medycznych.

Wszystkie przytoczone powyżej działania oraz kilkaset godzin wspólnych uzgodnień z producentem śmigłowca oraz firmą Aerolite, która jest producentem kabiny medycznej, zaowocowały powstaniem bardzo nowoczesnej i funkcjonalnej kabiny medycznej w śmigłowcu EC 135. Jej wyposażenie medyczne stanowią: respirator transportowy Medumat Transport, defibrylator Lifepak 15, zestaw pomp infuzyjnych (trzy szt.) Braun Space (w tym dwie strzykawkowe i jedna przepływowa), ssak Accuvac Rescue oraz pozostały niezbędny sprzęt medyczny.

Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, dzięki dokonanemu zakupowi nowych śmigłowców ratowniczych, będzie mogło w najbliższych kilku latach, po zakończeniu procesu szkolenia pilotów i wdrożeniu nowych maszyn do służby, w sposób zdecydowany zwiększyć swoje możliwości operacyjne, a tym samym zwiększyć dostępność lotniczego ratownictwa medycznego. Kluczowym krokiem będzie zwiększenie obszaru operacyjnego działania LPR jako wynik wydłużenia z 63 km do 92 km zasięgu lotu śmigłowca w tym samym czasie (23 min). Ta zmiana wynikać będzie ze znacznie większej prędkości śmigłowca EC 135 w stosunku do śmigłowca Mi-2 plus oraz z mniejszego spalania paliwa na godzinę lotu. Kolejną istotną zmianą będzie stopniowe rozszerzanie dyżurów śmigłowców o porę nocną, do pełnienia dyżuru 24-godzinnego włącznie. Aby jednak rozwój LPR w tym kierunku był możliwy, niezbędne będzie zatrudnienie i wyszkolenie większej niż obecnie liczby pilotów śmigłowcowych, a także przygotowanie infrastruktury naziemnej w postaci lądowisk przyszpitalnych, których liczba obecnie jest niewystarczająca. Istotnym krokiem w kierunku rozwoju ratownictwa medycznego realizowanego przez Lotnicze Pogotowie Ratunkowe będzie realizowanie tzw. technik wysokościowych z wykorzystaniem śmigłowców EC 135. Działania te będą prowadzone wspólnie z Państwową Strażą Pożarną oraz Górskim Ochotniczym Pogotowiem Ratunkowym.

Pierwsze dwa nowe śmigłowce EC 135 w barwach Lotniczego Pogotowia Ratunkowego rozpoczęły służbę 7 grudnia 2009 roku w bazie w Krakowie i 22 grudnia w Szczecinie. Kolejne dwie maszyny rozpoczęły służbę pod koniec stycznia 2010 roku w Gdańsku i w lutym w bazie w Warszawie. Do chwili obecnej już w 10 bazach używane są nowe maszyny a do końca marca 2011 roku
nowe śmigłowce pojawią się we wszystkich 17 bazach w Polsce. Zakup 23 nowych śmigłowców i symulatora lotów dla Lotniczego Pogotowia Ratunkowego stał się przepustką do funkcjonowania tego zakładu opieki zdrowotnej w dużo szerszym niż do tej pory zakresie przez następne dwadzieścia parę lat. 

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Robert Gałązkowski
SP ZOZ Lotnicze Pogotowie Ratunkowe
01-934 Warszawa, ul. Księżycowa 5
tel.: 22 56 81 930
e-mail: r.galazkowski@lpr.com.pl

Pracę nadesłano: 14.01.2010 r.
Przyjęto do druku: 07.07.2010 r.