WSTĘP

Przystanek Woodstock to jeden z największych festiwali muzycznych w Polsce, organizowany co roku na przełomie lipca i sierpnia przez Fundację Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy (WOŚP) z Warszawy. Koncert jest podziękowaniem WOŚP dla wszystkich ofiarodawców i wolontariuszy zaangażowanych w zbiórkę pieniędzy na rzecz chorych dzieci podczas styczniowego Finału. Pierwszy festiwal odbył się w 1995 roku w Czymanowie nad jeziorem Żarnowieckim. Kolejne edycje miały miejsce w Szczecinie (1996 r.), Żarach (w latach 1997-1999 i 2001-2003) oraz w Lęborku (2000 r.).

Od 2004 roku Festiwal odbywa się w Kostrzynie nad Odrą. Miejscem festiwalu stał się były poligon wojskowy we wschodniej części miasta. Jest to teren otoczony przez las, a jego ukształtowanie sprawia, że główna scena jest widoczna z odległych miejsc położonego na skarpie obozowiska uczestników festiwalu. Na każdym Przystanku Woodstock występuje kilkadziesiąt zespołów muzycznych z Polski i zagranicy. Są to głównie zespoły rockowe i metalowe, a także grające punk, heavy-metal, heavy-rock, thrashmetal i reggae. Koncerty odbywają się na dwóch scenach: dużej i małej, zwanej folkową. Tradycją festiwalu stało się nieodgradzanie sceny barierkami od pola dla uczestników.

Na coroczny koncert przybywają młodzi ludzie z całej Polski oraz krajów sąsiedzkich. Tradycją jest także przygotowywanie przez przyjeżdżających z różnych miast uczestników flag, oznaczających na polu namiotowym ich miejsce pobytu. Część uczestników Przystanku Woodstock uczestniczy w zbiorowych kąpielach błotnych pod gigantycznym prysznicem, tzw. grzybkiem. Na festiwalu obowiązuje w wyznaczonych miejscach prohibicja alkoholowa (tzw. „Strefa bez %”). Bardzo ważnym elementem Przystanku Woodstock jest Akademia Sztuk Przepięknych (ASP). Na jej terenie organizowane są spotkania ze znanymi osobowościami, autorytetami, ludźmi świata telewizji, polityki i kultury. Uczestnicy ASP mogą także skorzystać m.in. z warsztatów gitarowych, cyrkowych, kabaretowych i poetyckich. Na terenie Przystanku Woodstock działa letnie kino polowe Łódź-Stock zorganizowane we współpracy z łódzkim kinem Cytryna oraz Urzędem Miasta Łodzi. Do atrakcji festiwalu należy też skok na bungee. Swoją scenę estradową posiada również, podobnie jak w poprzednich latach, wioska Hare Kryszna [1].

Edycje XV i XVI Przystanku Woodstock odbyły się w 2009 i 2010 r. w Kostrzynie nad Odrą. Corocznie, w tej 4-dniowej imprezie, bierze udział blisko 500 tysięcy osób z różnych terenów Polski, a także z Niemiec i innych państw [1, 2].

Organizator imprezy masowej o charakterze artystyczno-rozrywkowym, w myśl Ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych z dnia 20 marca 2009 r., których liczba uczestników wynosi przynajmniej 500 osób (obiekty zamknięte) lub 1000 osób (w przypadku imprez na wolnym powietrzu), jest zobowiązany do zapewnienia opieki medycznej uczestnikom imprezy [3].

Profil przypadków medycznych, jakich można się spodziewać podczas imprezy masowej, jest w dużej mierze przewidywalny. W większości stanowią go niewielkie urazy (m.in. skaleczenia, otarcia, stłuczenia, skręcenia, złamania), dolegliwości związane z przewodem pokarmowym (nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha) i układem sercowo-naczyniowym (ból w klatce piersiowej, omdlenie, zawroty głowy), zagrożenia związane z działaniem gorąca (oparzenie słoneczne, udar cieplny) [4].

Organizatorem zabezpieczenia medycznego i wodnego terenu miasta był Burmistrz Miasta Kostrzyna nad Odrą we współpracy z Dyrekcją Nowego Szpitala w Kostrzynie nad Odrą oraz organizacjami i stowarzyszeniami ratowniczymi z Polski i Niemiec [2]. Prawidłowe rozpoznanie zagrożeń zdrowotnych występujących podczas kilkudniowej, powtarzanej od lat imprezy masowej, wydaje się być kluczowe dla jej prawidłowego zabezpieczenia. Tymczasem opracowań dotyczących tej tematyki zarówno w literaturze zagranicznej, jak i rodzimej jest niewiele.

Celem pracy było wykazanie liczby poszczególnych zdarzeń i rodzaju interwencji medycznych udzielonych w głównym szpitalu polowym – OAZA oraz dokonanie na tej podstawie wstępnej oceny zabezpieczenia medycznego festiwalu muzycznego Przystanek Woodstock 2009 i 2010.

MATERIAŁ I METODY

Materiał badawczy stanowiły dane zawarte w książce ambulatoryjnej szpitala polowego OAZA. Ponadto wykorzystano szczegółowy plan zabezpieczenia miasta Kostrzyna nad Odrą w zakresie ratownictwa medycznego i wodnego w trakcie trwania Przystanku Woodstock oraz dokumentację dotyczącą zabezpieczenia medycznego imprezy (składy osobowe zespołów ratownictwa medycznego, nazwy sprzętu, plany punktów medycznych, dokumentację fotograficzną). Wszystkie zgłoszenia do szpitala polowego były rejestrowane w postaci uproszczonej dokumentacji medycznej, zawierającej dane pacjenta (imię i nazwisko, nr PESEL, płeć, wiek), czas zdarzenia, przyczynę zgłoszenia, rodzaj udzielonej pomocy z wyszczególnieniem zastosowanych leków oraz sprzętu medycznego, a także plan dalszego postępowania.

Analizie retrospektywnej poddano 1433 przypadków na XV oraz 1414 przypadków na XVI Przystanku Woodstock.

WYNIKI

Woodstock 2009

Na terenie szpitala polowego udzielono pomocy 1433 pacjentom, w tym 557 kobietom (252 przypadki internistyczne, 297 przypadków chirurgicznych, 8 – psychologiczno-psychiatrycznych) i 876 mężczyznom (274 przypadki internistyczne, 594 – chirurgiczne, 8 – psychologiczno-psychiatrycznych). Wskaźnik częstości występowania zdarzenia na 1000 uczestników (ang. patient presentation rate, PPR) wyniósł 2,866. Średnia wieku pacjentów wynosiła odpowiednio: interna – 22,82±7,13 (K: 21,52±4,76; M: 23,92±8,59), chirurgia – 23,02±5,65 (K: 21,52±5,06; M: 23,78±5,79), psychiatria – 18,2±6,6 (K: 18,7±6,9; M: 17,7±6,9). Interwencji w oddziałach stacjonarnych wymagało 218 pacjentów, wśród których 200 osób było transportowanych w celu chirurgicznego opracowania ran, wykonania zdjęcia RTG, natomiast pozostałych 18 pacjentów wymagało pilnej diagnostyki i leczenia w warunkach oddziałów specjalistycznych w przypadkach innych niż urazowe. Wskaźnik transportu do szpitala na 1000 uczestników (ang. transport-to-hospital-rate, TTHR) wyniósł 0,436. Najczęstsze interwencje dotyczyły urazów różnych okolic ciała (47%). Odnotowano 1 zgon. Szczegółowe dane przedstawiono w tabeli I.

Woodstock 2010

W 2010 r. liczba pacjentów była zbliżona do roku 2009 i wynosiła 1414. W tej grupie uczestników – podobnie jak w roku poprzednim – dominowali mężczyźni – 872 osoby (305 przypadków internistycznych, 556 – chirurgicznych, 11 – psychologiczno-psychiatrycznych), natomiast pomocy medycznej udzielono 542 kobietom (252 przypadki internistyczne, 273 – chirurgiczne, 17 – psychologiczno-psychiatrycznych). Wskaźnik PPR wyniósł 2,828. Średnia wieku pacjentów wynosiła odpowiednio: interna – 23,94±8,5 (K: 22,0±3,6; M: 26,0±11,2), chirurgia – 22,7±5,7 (K: 21,4±5,1; M: 23,6±5,9), psychiatria – 23,0±2,9 (K: 22,5±2,3; M: 23,8±3,6). 212 pacjentów wymagało transportu do szpitala ambulansem ratunkowym, wśród których 190 osób było przewożonych w celu chirurgicznego opracowania ran, wykonania zdjęcia RTG, natomiast pozostałych 22 pacjentów wymagało pilnej diagnostyki i leczenia w warunkach oddziałów specjalistycznych. Wskaźnik TTHR wyniósł 0,424. Najczęstsze interwencje dotyczyły urazów różnych okolic ciała (41%). Nie odnotowano zgonów. Szczegółowe dane przedstawiono w tabeli II.

Najczęstszą przyczyną zgłoszeń pacjentów do szpitala polowego OAZA były urazy (673 przypadki – 46,96% wszystkich zgłoszeń w 2009 r. oraz 583 przypadki – 41,23% zgłoszeń w 2010 r.). Pokrywa się to z obserwacjami w dostępnej literaturze dotyczącej profilu medycznego przypadków występujących na terenie imprez masowych [4, 5, 6]. Największy odsetek urazów dotyczył kończyn (542 przypadki w 2009 r. oraz 491 w 2010 r.), z przewagą kończyn dolnych (318 przypadków w 2009 r. oraz 297 w 2010 r.). Na drugim miejscu znalazły się urazy głowy (78 przypadków w 2009 r. oraz 60 w 2010 r.), w tym urazy nosa oraz powierzchowne rany powłok twarzy. Wśród obrażeń dominowały powierzchowne otarcia powłok skóry (320 przypadków w 2009 r. oraz 270 w 2010 r.), na drugim miejscu znalazły się stłuczenia różnych okolic ciała, z przewagą stłuczenia palców rąk i stóp (38% wszystkich urazów w 2009 r. oraz 35% w 2010 r.).

Zaobserwowano liczne przypadki reakcji alergicznej po pokąsaniu przez owady, głównie błonkoskrzydłe (88 przypadków – 6% wszystkich zgłoszeń w 2009 r. oraz 90 przypadków – 6% w 2010 r.). W większości przypadków była to reakcja miejscowa w postaci swędzącego rumienia w miejscu pokąsania, 4 przypadki obrzęku Quinckego w 2009 r. oraz 3 w 2010 r. Nie odnotowano przypadków wstrząsu anafilaktycznego.

Obserwowany duży odsetek pacjentów z ciałem obcym worka spojówkowego (64 pacjentów – 5% wszystkich zgłoszeń w 2009 r. oraz 66 pacjentów – 5% wszystkich zgłoszeń w 2010 r.) był związany z tzw. kąpielami błotnymi, a także znacznym zapyleniem powietrza. W głównej mierze ciało obce stanowił piasek oraz ziarna pyłu unoszącego się w powietrzu, ale również zdarzały się przypadki owadów i drewnianych drzazg w worku spojówkowym.

Dość liczną grupę stanowiły przypadki pokąsania przez kleszcze (22 pacjentów – 2% wszystkich zgłoszeń w 2009 r. oraz 39 przypadków – 3% wszystkich zgłoszeń w 2010 r.). Nie odnotowano przypadków mnogich pokąsań.

Podczas trwania XV i XVI Przystanku Woodstock obowiązuje prohibicja na alkohole wysokoprocentowe. Obserwowana liczba zatruć alkoholowych w trakcie trwania całego koncertu wyniosła zaledwie 1,12% w 2009 r. oraz 2,12% w 2010 r. wszystkich interwencji medycznych.

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe, w tym: ból brzucha, nudności, wymioty, biegunka, zatrucie pokarmowe, podczas XV Przystanku Woodstock były przyczyną 3,91% zgłoszeń, natomiast juz w kolejnym roku ten odsetek wzrósł do 9,62%.

Ze względu na łagodniejsze warunki pogodowe podczas XVI Przystanku Woodstock (mniejsze nasłonecznienie, brak upałów w ciągu doby) niż na poprzednim festiwalu, zaobserwowano mniejszy odsetek pacjentów z następstwami działania gorąca (0,99% przypadków w 2010 r. vs 2,72% przypadków w 2009 r.).

Poszczególne rodzaje przypadków psychologiczno-psychiatrycznych w trakcie trwania XV i XVI Przystanku Woodstock zestawiono w tabeli III oraz IV.

Rzadkie, ale skutecznie zaopatrzone w warunkach polowych przypadki z 2009 r. to zwichnięcie stawu skroniowo-żuchwowego u 30-letniej pacjentki czy napad częstoskurczu z wąskim QRS w przebiegu zespołu WPW u 20-letniego mężczyzny (pacjent nigdy nie był diagnozowany kardiologicznie, dzięki działaniom służb medycznych OAZY u chorego szybko wykryto zespół preekscytacji i skierowano pacjenta do leczenia specjalistycznego). W trakcie trwania XVI Przystanku Woodstock udzielono wstępnej pomocy ciężarnej, u której doszło do przedwczesnego odklejenia łożyska.

ZABEZPIECZENIE MEDYCZNE PODCZAS XV I XVI PRZYSTANKU WOODSTOCK

XV i XVI Przystanek Woodstock został zorganizowany na terenie dawnego poligonu wojskowego w Kostrzynie nad Odrą. Teren podzielono na sektory patrolowane przez wolontariuszy Pokojowego Patrolu. Zadaniem tej grupy było natychmiastowe informowanie centrum dowodzenia o zaistniałym zdarzeniu. Nowością w 2010 r., ułatwiającą nadzór terenu imprezy, były cztery wieże obserwacyjne. Komunikacja odbywała się drogą radiową za pomocą krótkofalówek. Po uzyskaniu z centrum dowodzenia odpowiedniej informacji, na miejsce wysyłano zmechanizowany patrol GOPR z ratownikiem medycznym lub lekarzem. Grupy GOPR do realizacji zgłoszeń od wielu lat wykorzystują quady (TRX), ze względu na łatwość poruszania się po nierównym terenie oraz w tłumie. Po wstępnej stabilizacji na miejscu zdarzenia (ocena parametrów życiowych, unieruchomienie poszkodowanego na desce ortopedycznej w przypadku podejrzenia urazu ciała, wdrożenie tlenoterapii, etc.), pacjent był transportowany do szpitala polowego. Przeważająca część osób wymagających pomocy medycznej zgłaszała się do punktów medycznych samodzielnie. Na terenie XV Przystanku Woodstock działały trzy punkty medyczne: OAZA, HEL i GRABIK, natomiast na XVI Przystanku Woodstock funkcjonowały tylko dwa takie punkty: OAZA i HEL.

Głównym szpitalem polowym była OAZA. W skład szpitala polowego wchodziły następujące części: namiot filtrujący, gdzie oprócz selekcji pacjentów zaopatrywano drobne obrażenia (np. otarcia naskórka), namiot internistyczny z wydzielonym stanowiskiem intensywnej terapii, namiot chirurgiczny, strefa biurowa oraz socjalna. Pacjenci przywożeni przez zespoły quadów podlegali segregacji medycznej (triage) na specjalnym podjeździe przed szpitalem polowym. Dodatkowo na terenie szpitala OAZA funkcjonowała apteka, węzeł sanitarny oraz punkt stacjonowania kolumny transportowej (3 quady z przyczepą specjalnie przystosowaną do transportu poszkodowanych, 2 ambulanse specjalistycznych zespołów ratownictwa medycznego oraz około 10 karetek zespołów podstawowych). Część pojazdów flotylli transportowej przyjechała z Niemiec. Ratownicy niemieckiej Służby Maltańskiej od kilku lat współpracują z fundacją WOŚP. Personel szpitala polowego stanowili lekarze, lekarze stażyści, ratownicy medyczni, pielęgniarki a także studenci medycyny (głównie z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego).

Od roku 2009 na terenie szpitala polowego dostępna jest profesjonalna interwencja kryzysowa prowadzona przez absolwentów wydziału psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Zgłaszali się do nich pacjenci z zaburzeniami nastroju i zachowania. Prowadzono doraźną psychoedukację, podawano informację o punktach, gdzie dany rodzaj pomocy psychologiczno-psychiatrycznej można uzyskać.

Nowością w roku 2010 było wprowadzenie specjalnych kart obserwacji pacjenta, które ułatwiały pracę personelowi medycznemu, gdyż zamieszczono w nich miejsce na wywiad chorobowy, podstawowe parametry życiowe, rozpoznanie, diagram z możliwością łatwego zaznaczenia ewentualnej lokalizacji miejsca urazu ciała, podane leki. Ten typ dokumentacji w sposób istotny ułatwiał komunikacje pomiędzy lekarzami oraz personelem pomocniczym.

W 2009 r. nad bezpieczeństwem uczestników czuwało 907 członków służb porządkowych: 812 wolontariuszy Pokojowego Patrolu, 95 pracowników Niebieskiego Patrolu (profesjonalna ochrona) oraz dodatkowo służby policyjne [1, 2]. Nad bezpieczeństwem uczestników na XVI Przystanku Woodstock czuwało 1087 policjantów, 97 strażaków z Polski i 110 z Niemiec oraz 43 funkcjonariuszy Straży Granicznej i 86 funkcjonariuszy Służby Ochrony Kolei.

Ważnym elementem bezpieczeństwa uczestników imprezy jest oddalony o 2,2 kilometra od Przystanku Woodstock NZOZ Nowy Szpital w Kostrzynie nad Odrą. W kostrzyńskim szpitalu znajdują się następujące oddziały: anestezjologii i intensywnej terapii, chirurgii ogólnej, chorób wewnętrznych, ginekologiczno-położniczy, noworodkowy, okulistyczny, rehabilitacji i Zakład Opiekuńczo-Leczniczy. Przed rozpoczęciem festiwalu oddziały szpitala przygotowują odpowiednią ilość wolnych miejsc dla hospitalizacji osób, które zachorują lub doznają obrażeń podczas trwania festiwalu. Dzięki współpracy służb medycznych szpitali polowych na terenie Przystanku Woodstock oraz Szpitala w Kostrzynie nad Odrą możliwe jest sprawne i skuteczne udzielenie pomocy uczestnikom imprezy. Dodatkowym zabezpieczeniem był Samodzielny Publiczny Szpital Wojewódzki w Gorzowie Wlkp.

DYSKUSJA

Obserwowana dominacja urazów w obu analizowanych latach może mieć związek z niektórymi atrakcjami Przystanku Woodstock, m.in. z kąpielami błotnymi, ale również nierównym, pagórkowatym ukształtowaniem terenu, na którym odbywa się impreza. Stosunkowo kontuzyjny jest także wykonywany podczas koncertów rockowych taniec pogo. Jest to grupowy taniec charakterystyczny dla subkultur punków, metalowców oraz skinheadów, polegający na chaotycznym wzajemnym odbijaniu się od siebie, przepychankach w tańczącym tłumie. Niektóre elementy ruchowe w pogo takie jak fala (lewitacja, crowd surfing – przenoszenie osoby na rękach tłumu w stronę sceny), młynek, młyn/kocioł, gonisz (zabawa w ganianego) i ściana śmierci mogą być przyczyną wielu obrażeń ciała. Młynek polega na tym, że dwie osoby trzymające się za skrzyżowane ręce obracają się w koło ze wzrastającą szybkością. W elemencie młyn/kocioł grupa ludzi trzymających się za ramiona tworzy okrąg, kręcąc się i skacząc dookoła. Ściana śmierci natomiast angażuje dwie grupy ludzi, które stają naprzeciw siebie i na określony sygnał nacierają w kierunku grupy przeciwnej. Mniej dynamiczna, lecz bardziej niebezpieczna odmiana tańca pogo, to tzw. mosh, który polega już nie tylko na wzajemnym odbijaniu się od siebie, lecz wykorzystaniu do kolidowania się z innymi tańczącymi również łokci, kolan czy też ciężkiego obuwia, tzw. glanów [7].

Alergia na użądlenia owadów pojawia się zwykle po wielokrotnych ekspozycjach i może dotyczyć ludzi w każdym wieku. Częstość występowania alergii na jad owadów błonkoskrzydłych nie jest dokładnie poznana. Badania epidemiologiczne opisujące ten typ alergii są rzadkie ze względu na trudności logistyczne oraz ograniczenia metod badawczych i zwykle dotyczą mniejszych grup populacyjnych. Obecnie nie ma badań wieloośrodkowych nad alergią na jady owadów błonkoskrzydłych [8]. Wskaźniki zachorowań różnią się znacznie pomiędzy sobą w poszczególnych opracowaniach, czego przyczyną może być fakt, iż powstają one w oparciu o dane uzyskane za pomocą ankiet. Istotnym ograniczeniem tej metody jest błędne rozumienie przez respondentów zjawisk, które niekoniecznie mają związek z alergią na błonkoskrzydłe, a są tak przez nich kwalifikowane. Z drugiej strony, gdy do celów epidemiologicznych zostanie zaprojektowane badanie in vitro, jest ono kosztowne, a to istotnie redukuje liczebność przebadanej populacji oraz może być przyczyną niereprezentatywności badanej próbki. Do nielicznych przeprowadzonych w Polsce badań nad epidemiologią reakcji alergicznych należą analizy przeprowadzone przez Nittner-Marszalską i wsp., którzy w badaniu ankietowym wykazali występowanie reakcji lokalnej u 16% ankietowanych, zaś systemowej u 12,9% populacji [9]. Drugie badanie przeprowadzone w ramach programu ECHS (European Community Health Survey) na losowo wybranych mieszkańcach Wrocławia i okolic (grupa 2050 respondentów) wykazało występowanie lokalnych reakcji alergicznych u 11,8%, a syste­mowych u 8,9% [10]. Obserwacje poczynione podczas Przystanku

Woodstock pokazują mniejszy odsetek reakcji alergicznych, co może być związane z niższą zgłaszalnością pacjentów cierpiących na alergie do punktów medycznych. W kontekście wysokiego odsetka omawianych zdarzeń istotne wydaje się wcześniejsze poinformowanie za pomocą mediów osób przybywających na festiwal o konieczności kontynuacji leczenia alergologicznego podczas imprezy. Ważne jest także zgromadzenie odpowiedniej ilości leków stosowanych w podobnych przypadkach w pomocy doraźnej.

Lokalizacja Przystanku Woodstock na otwartym terenie, a w szczególności bliskość obszarów leśnych zwiększały prawdopodobieństwo pokąsań przez kleszcze. Na terenie Polski wektorem boreliozy są dwa gatunki kleszczy: Ixodes ricinus (kleszcz pospolity) i Ixodes persulcatus [11].

W województwie lubuskim w ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby zachorowań na boreliozę. W 2009 r. na tym obszarze zarejestrowano 285 zachorowań (zap. 28,22), tj. o 76 więcej niż w roku 2008, w którym odnotowano 209 zachorowań (zap. 20,72). Zapadalność na boreliozę w województwie lubuskim jest nieco wyższa od średniej zapadalności na terenie całego kraju (28,22 vs 27,06). W latach 2008-2009 na terenie województwa nie odnotowano przypadków kleszczowego zapalenia mózgu [12]. W odnotowanych przypadkach pokąsania przez kleszcze na terenie Przystanku Woodstock profilaktyka boreliozy nie znajdowała uzasadnienia, ponieważ ryzyko zakażenia po rozpoznanym, a więc zwykle krótkotrwałym kontakcie z kleszczami pozostaje stosunkowo niskie [12]. Jedynym wskazaniem do profilaktycznego zastosowania pojedynczej dawki doksycykliny (200 mg) mogą być liczne pokąsania przez kleszcze w rejonie endemicznym u osoby pochodzącej spoza tego terenu. Takie sytuacje nie miały jednak miejsca [11]. W przypadku odkleszczowego zapalenia mózgu, w ramach profilaktyki możliwe jest zastosowanie surowicy odpornościowej. Jednak jej skuteczność jest ograniczona, nawet w przypadku podania w krótkim czasie po ukłuciu przez kleszcza [13].

Dostępność alkoholu jest jednym z czynników branych pod uwagę podczas planowania zabezpieczenia medycznego imprezy masowej [14]. Wprowadzenie prohibicji na mocne alkohole pozwala zmniejszyć częstość przypadków zatrucia alkoholowego. Powyższe wnioski wyciągnięto po analizie statystycznej dwóch dużych koncertów muzycznych odbywających się na terenie Wielkiej Brytanii, podczas których zatrucie alkoholowe wynosiło około 4% wszystkich interwencji medycznych. Wprowadzenie prohibicji na stadionie

Wembley podczas trwania Euro’96 spowodowało zmniejszenie zatruć alkoholem z 0,2% do 0,1% przypadków medycznych [5]. Podobnie z zatruciami substancjami odurzającymi – narkotyki na Woodstocku są oficjalnie zabronione, w 2009 r. odnotowano 2 przypadki zatrucia Acodinem oraz 2 przypadki przedawkowania heroiny. W 2010 r. zatrucie substancjami psychoaktywnymi rozpoznano u 7 osób, z których 2 wymagały intubacji i wentylacji mechanicznej. W powyższych przypadkach, po wstępnej stabilizacji, pacjenci w trybie pilnym zostali przekazani na Ostry Dyżur do Szpitala w Kostrzynie nad Odrą.

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe dotyczyły głównie młodych ludzi odżywiających się ciężkostrawną żywnością typu „fast-food”, a także przywiezionym przez siebie, źle przechowywanym jedzeniem. Część osób spożywała posiłki przygotowane przez członków ruchu Hare Kryszna, którzy w swojej diecie stosują drażniące przewód pokarmowy indyjskie przyprawy. Przygotowanie posiłków dla dużej ilości ludzi wiąże się ze zwiększonym odsetkiem uchybień higienicznych podczas produkcji, a także jej przechowywania, co również może się przekładać na liczbę zatruć pokarmowych. Dzięki skrupulatnie prowadzonej dokumentacji zatruć pokarmowych, a także współpracy z Państwową Inspekcją Sanitarną, zintensyfikowano kontrole punktów gastronomicznych [15].

W dostępnej literaturze brak jest doniesień o prowadzeniu interwencji kryzysowej na terenie imprez masowych. Przystanek Woodstock jest dotychczas jedynym przykładem prowadzenia tego rodzaju działań podczas imprezy masowej. Obecność psychologa i psychiatry podczas długotrwałej imprezy masowej przyniosła znaczące korzyści. Umożliwiło to odpowiednio wczesne postawienie wstępnej diagnozy z zakresu psychologii klinicznej i psychiatrii, co pozwoliło na ograniczenie liczby transportów i konsultacji w oddziałach stacjonarnych, a także zmniejszenie zastosowania środków sedatywnych. Dzięki pracy psychologa i psychiatry w 2009 r. na 20 przygotowanych miejsc psychiatrycznych w jednostkach stacjonarnych wykorzystano tylko jedno. W roku 2010 hospitalizowano również jedną osobę, natomiast w drugim przypadku pacjent odmówił hospitalizacji, nie było zaś wskazań do przyjęcia bez zgody.

Istotną zmianą w organizacji festiwalu Woodstock 2009 było wprowadzenie funkcji lekarza koordynatora, który nadzorował realizację zadań medycznych. Ten system pracy nie doczekał się kontynuacji na Przystanku Woodstock 2010. Zalety działań lekarza koordynatora są szeroko podkreślane w dostępnej literaturze, jego obecność usprawnia m.in. kierowanie segregacją medyczną pacjentów, pracę punktu pomocy medycznej oraz zarządzanie transportem poszkodowanych z miejsca zdarzenia [16, 17]. W świetle obecnej wiedzy działanie bez głównego koordynatora jest istotnym czynnikiem pogarszającym funkcjonowanie opieki medycznej.

Założeniem prawidłowo zaplanowanego zabezpieczenia medycznego imprezy masowej jest zapewnienie odpowiedniego poziomu szybkiej pomocy medycznej wszystkim poszkodowanym uczestnikom [18]. Duże znaczenie ma kalkulacja liczby uczestników, ponieważ statystyczny wzrost zachorowalności jest proporcjonalny do liczby uczestników zgromadzenia i czasu jego trwania [17].

Duże zgromadzenie ludzi, jakim jest impreza masowa, stwarza zagrożenie wystąpienia zwiększonej liczby obrażeń i zachorowań skoncentrowanych w miejscu i czasie. Przygotowując zabezpieczenie imprezy masowej, należy wziąć pod uwagę wszystkie elementy trójkąta epidemiologicznego, takie jak: człowiek, czynnik działający i środowisko [16, 17].

Właściwe rozpoznanie potencjalnych zagrożeń zdrowotnych pozwala na przygotowanie prawidłowego planu zabezpieczenia medycznego.

W szczególności należy uwzględnić następujące czynniki:

• pogoda (temperatura i wilgotność powietrza);

• czas trwania zgromadzenia;

• fakt, czy w głównej mierze jest to impreza na wolnym powietrzu czy wewnątrz budynku;

• czy większości uczestników siedzi czy też może się swobodnie przemieszczać po całym terenie imprezy;

• rodzaj imprezy: zamknięta (ogrodzona, odizolowana) lub otwarta;

• charakter zgromadzenia;

• nastrój i atmosfera panująca wśród tłumu, dostępność alkoholu i narkotyków;

• gęstość zaludnienia obszaru imprezy, warunki geograficzne (ukształtowanie terenu, miejsce) [16, 17, 18].

Różnorodność czynników wpływających na przebieg imprezy nie pozwala na stworzenie uniwersalnego planu zabezpieczenia dla wszystkich imprez masowych.

Wskaźnik PPR (ang. patient presentation rate – wskaźnik częstości występowania zdarzenia na 1000 uczestników) oraz TTHR (ang. transport-to-hospital-rate – wskaźnik transportu do szpitala) to parametry stosowane do oceny przebiegu imprez masowych. Są częścią wspólnego języka, pozwalając tym samym na ujednolicenie analizy danych, a także prowadzenie metaanaliz. W dostępnej literaturze obserwuje się duże rozbieżności w podawanych wartościach wskaźnika PPR i TTHR, które najprawdopodobniej wynikają z różnych, niewystandaryzowanych metod w raportowaniu zdarzeń medycznych oraz w sposobie prowadzenia analizy danych dotyczących imprez masowych [18]. 

WNIOSKI

Działanie szpitala OAZA pokazało, że dobrze funkcjonujący szpital polowy pozwala na selekcję chorych oraz na zapewnienie pomocy medycznej w prostych przypadkach, ograniczając w ten sposób liczbę hospitalizacji w jednostkach stacjonarnych.

Organizacja Przystanku Woodstock wiążę się z występowaniem specyficznych zagrożeń zdrowotnych, których wcześniejsze rozpoznanie jest niezbędne dla prawidłowego zabezpieczenia tej imprezy masowej.

Siły i środki uwzględnione w planie zabezpieczenia medycznego okazały się wystarczające w stosunku do przewidywanych zagrożeń.

W planie zabezpieczenia imprezy masowej, zwłaszcza kilkudniowej, należy uwzględnić obecność psychologa i/lub psychiatry.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.     Oficjalna strona internetowa Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy http://www.wosp.org.pl/woodstock/. Dostęp 20.09.2009 r.

2.     Urząd miasta Kostrzyna nad Odrą. Plan zabezpieczenia miasta Kostrzyna nad Odrą w zakresie ratownictwa medycznego i wodnego w trakcie trwania XV Przystanku Woodstock 2009.

3.     Dziennik Ustaw. Nr 62, poz. 504 z dnia 2009.04.21.

4.     Calabro JJ, Rivera-Rivera EJ, Reich JJ, Krohmer JR, Balcombe DJ: Provison of emergency medical care for crowds. American College of Emergency Physicians EMS Committee. 1995-1996.

5.     Hodgetts TJ, Cooke MW: The largest mass gathering. BMJ 1999; 318 (7189): 957-958.

6.     Hewitt S, Jarrett L, Winter B: Emergency medicine at a large rock festival. J Accid Emerg Med 1996; 13 (1): 26-27.

7.     Lesiakowski K, Perzyna P, Toborek T: Jarocin w obiektywie bezpieki. Instytut Pamięci Narodowej 2004: 28-33.

8.     Krasnowska M: Alergia na jad błonkoskrzydłych – obraz kliniczny i epidemiologia. Przegląd Alergologiczny 2005; 2, 4: 14-18.

9.     Nittner-Marszalska M, Liebhart J, Małolepszy J: Results of research on the prevalence of allergic reaction to hymenoptera venom in south-west Poland. Pol Arch Wewn 1998; 100: 245-251.

10.     Nittner-Marszalska M, Liebhart J, Liebhart E i wsp.: Prevalence of Hymenoptera venom allergy and its current immunological markers in the adults in Poland. Med Sci Monit 2004; 10: 324-329.

11.     Flisiak R: Borelioza z Lyme. [W:] Cianciara J, Juszczyk J: Choroby zakaźne i pasożytnicze. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2007: 473-477.

12.     Świderska-Kopacz J: Ocena stanu sanitarnego i sytuacji epidemiologicznej w województwie lubuskim za rok 2009. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna. Gorzów Wlkp. 2010.

13.     Flisiak R: Odkleszczowe zapalenie mózgu. [W:] Cianciara J, Juszczyk J: Choroby zakaźne i pasożytnicze. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2007: 483-485.

14.     Hartman N, Williamson A, Sojka B i wsp.: Predicting resource use at mass gatherings using a simplified stratification scoring model. Am J Emerg Med 2009; 27 (3): 337-343.

15.     Guthrie JF, Lin BH, Frazao E: Role of Food Prepared Away from Home in the American Diet, 1977-78 versus 1994-96: Changes and Consequences. J Nutr Educ Behav 2002; 34 (3): 140-150.

16.     Bauer K, Wojewódzka-Żelezniakowicz M, Ładny JR: Zabezpieczenie medyczne imprezy masowej na przykładzie obchodów beatyfikacji ks. M. Sopoćki dnia 18.09.2008 w Białymstoku. [W:] Jakubaszko J: Medycyna Ratunkowa w Polsce. Zima 2009. Polskie Towarzystwo Medycyny Ratunkowej. Wrocław 2009: 207-224.

17.     Ciećkiewicz J: Ryzyko związane z dużymi zgromadzeniami. [W:] Ciećkiewicz J: Ratownictwo Medyczne w wypadkach masowych. Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Wrocław 2005: 182-188.

18.     Arbon P: Mass-Gathering Medicine: A Review of the Evidence and Future Directions for Research. Prehosp Disaster Med 2007; 22 (2): 131-135.

..............................................................................................................................................................

*ADRES DO KORESPONDENCJI:

Joanna Hajduczenia
Pogotowie Ratunkowe
50-507 Wrocław, ul. Ziębicka 34/38
e-mail: joanna.hajduczenia@wp.pl

Pracę nadesłano: 23.12.2010 r.
Przyjęto do druku: 11.03.2011 r.